Καράμπελας, Δ., ΤΕΦΑΑ ΑΠΘ
Το ποδόσφαιρο είναι ένα ομαδικό άθλημα διαλειμματικής μορφής (Orendurff et al., 2010) που απαιτεί ένα υψηλό επίπεδο φυσικής κατάστασης, έτσι ώστε οι αθλητές, να μπορούν να εκτελέσουν άρτια τα τεχνικά και τακτικά στοιχεία του παιχνιδιού. Το άθλημα χαρακτηρίζεται από αερόβιες και αναερόβιες ενέργειες (Boone et al., 2012).
Παρότι οι ενεργειακές ανάγκες καλύπτονται κυρίως από τον αερόβιο μηχανισμό στο μεγαλύτερο μέρος ενός αγώνα, οι ενέργειες αναερόβιου τύπου μπορούν να είναι καθοριστικές για το αποτέλεσμα του αγώνα (Wragg et al., 2000). Στο υψηλό επίπεδο, οι ποδοσφαιριστές, καλύπτουν αποστάσεις περίπου 10-12 χιλιόμετρα, στη συνολική διάρκεια ενός αγώνα (Bangsbo,1994). Το 40% αυτών των αποστάσεων αποτελείται από ενέργειες υψηλής έντασης με ή χωρίς τη μπάλα (Rampinini et al., 2009), ενώ το 1-11% αφορά καθαρά κινήσεις σπριντ (Mohr et al., 2003).
Η ανάπτυξη των επιστημών συνεισφέρει στη βελτίωση της φυσικής απόδοσης των ποδοσφαιριστών. Μία από αυτές τις επιστήμες είναι η διαιτολογία, όπου φαίνεται να βοηθάει σημαντικά στην απόδοση των αθλητών. Σύμφωνα με το Δεληγιάννη (2016), «τα εργογόνα βοηθήματα αποτελούν ουσίες και μεθόδους που βελτιώνουν την ικανότητα παραγωγής σωματικού έργου και αθλητικών επιδόσεων». Μερικά από τα εργογόνα βοηθήματα που έχουν αποδειχτεί ότι μπορούν να βοηθήσουν στην απόδοση και χρησιμοποιούνται στο ποδόσφαιρο είναι οι υδατάνθρακες, τα αμινοξέα, η πρωτεΐνη, η κρεατίνη και η καφεΐνη (Hespel, Maughan, Greenhaff, 2006).
Η καφεΐνη είναι μία ουσία ευρέως γνωστή και βρίσκεται σε πολλά φυτά και τρόφιμα, ενώ στις ΗΠΑ περίπου το 85% των ενηλίκων καταναλώνει καφεΐνη (Fulgoni III et al., 2015). Η καφεΐνη είναι το 1,3,7-τριμεθυλιωμένο παράγωγο της ξανθίνης (McLellan et al., 2016) και έχει ψυχοκινητική δράση (Smith et al., 1999). Η καφεΐνη καταναλώνεται κυρίως μέσω του καφέ (Barone, Roberts, 1996), ωστόσο βρίσκεται και σε τρόφιμα, όπως το τσάι και η σοκολάτα (Del Coso et al., 2011). Επίσης, αποτελεί το κύριο συστατικό των ενεργειακών ποτών (McLellan, Lieberman, 2012). Οι επιδράσεις της μπορεί να είναι θετικές ή αρνητικές, ενώ από έρευνες φαίνεται ότι, για έναν υγιή ενήλικα, η καθημερινή πρόσληψη καφεΐνης έως 400mg (~5,5 mg/kg σωματικού βάρους) δεν παρουσιάζει κάποιο κίνδυνο για την υγεία (Doepker et al., 2016; Higdon, Frei, 2006;).
Δόσεις καφεΐνης αυξάνουν τη συγκέντρωση πλάσματος στο αίμα, το οποίο μπλοκάρει τους υποδοχείς της αδενοσίνης (Fredholm et al., 1999) και εκμεταλλεύεται το κεντρικό νευρικό σύστημα, σε τέτοιο βαθμό, όπου επιδρά στις γνωστικές και φυσικές λειτουργίες (McLellan et al., 2016). Οι Burke, Desbrow & Spriet (2013) βρήκαν πως, η χορήγηση 3-6 mg/kg καφεΐνης 30-90 λεπτά πριν την άσκηση, έχει εργογόνο δράση και μπορεί να βελτιώσει την απόδοση έως 6% σε ενέργειες μικρής και μεγάλης διάρκειας. Επιπλέον μπορεί να επιδράσει θετικά, στη μείωση της αντίληψης της κόπωσης, να ενισχύσει το κεντρικό νευρικό σύστημα και/ή να βελτιώσει την στρατολόγηση κινητικών μονάδων (Magkos, Kavouras, 2004).
Σε πρόσφατη μελέτη (Karabelas, 2021), εξετάστηκε η χορήγηση καφεΐνης σε δέκα ενήλικες ποδοσφαιριστές (ηλικία: 21,3 ± 0,9 έτη). Οι ποδοσφαιριστές έλαβαν τυχαία ένα διάλυμα καφεΐνης (5 mg/kg σωματικού βάρους) ή ένα ουδέτερο διάλυμα (placebo). Οι δύο συνθήκες απείχαν μεταξύ τους τέσσερις ημέρες. Σε κάθε συνθήκη οι συμμετέχοντες αξιολογήθηκαν σε τεστ ταχύτητας (10 και 30m), σε τεστ αλμάτων από ημικάθισμα (SJ), σε τεστ αλμάτων με προδιάταση (CMJ), σε τεστ ευκινησίας (Illinois Agility test) και σε τεστ επαναλαμβανόμενων σπριντ (RSA).
Από τα αποτελέσματα παρατηρήθηκε ότι στη συνθήκη λήψης καφεΐνης, συγκριτικά με το placebo, υπήρξε βελτίωση στην απόδοση στο SJ κατά 10,18% (P=0,003), στο CMJ κατά 11,04% (P=0,001) και περιόρισε την πτώση της ταχύτητας στο RSA τεστ (RSAdec) κατά 34,09% (P=0,008). Ωστόσο δεν υπήρξαν διαφορές στη δρομική ταχύτητα (10 και 30m), στο τεστ ευκινησίας και στο RSA τεστ στις καλύτερες (RSAbest) και μέσες τιμές (RSAmean) (P>0.05).
Συμπερασματικά, σύμφωνα με τα αποτελέσματα της έρευνας φαίνεται ότι η χορήγηση καφεΐνης (5 mg/kg σωματικού βάρους) έχει εργογόνο δράση, καθώς βελτίωσε την απόδοση των ποδοσφαιριστών σε ορισμένα από τα τεστ φυσικής κατάστασης. Αυτή η βελτίωση στην απόδοση φαίνεται να οφείλεται στις θετικές επιδράσεις της καφεΐνης στο κεντρικό νευρικό σύστημα και/ή στη λειτουργία του νευρομυϊκού μηχανισμού. Τα παραπάνω έρχονται σε συμφωνία με τη βιβλιογραφία (Guerra et al., 2018; Apostolidis et al., 2018; Ellis et al., 2018), όπου παρατηρείται η εργογόνος δράση της καφεΐνης.
